S isch äinisch e Chönig gsi - won er gregiert het und wien er ghäisse het, wäiss i nümme. Dä het käi Sohn gha, nummen en äinzigi Tochter; die isch immer chrank gsi, und käi Dokter het se chönne häile. Do isch em Chönig profizeit worde, sy Tochter wärd si an Öpfle gsund ässe. Do loht är dur sys ganze Land ustrumpete: wer syner Tochter Öpfel bringi, dass sie si gsund dra chönn ässe, dä mües se zur Frau ha und Chönig wärde.

Das het au ne Pur verno, wo drei Söhn gha het. Do säit er zum eltste: «Gang ufs Gaden use, nimm e Chratte voll vo dene schönen Öpfle mit rote Bagge und träg sen a Hof; villicht cha si d Chönigstochter gsund dra ässe, und de darfsch se hürote und wirsch Chönig.» Dä Kärli hets eso gmacht und der Wäg under dFüess gno. Won er e Zytli gange gsi isch, bchunnt em es chlys ysigs Mandli, das frogt ne, was er do i dem Chratte häig. Der Ueli — denn eso het er ghäisse — isch e chly meisterlos gsi, het dänkt, das gang dä Höck nüt a, und git em zur Antwort. «Fröschebäi!» Das Mandli säit druf: «No, no, es sölle si und blybe», und isch wyter gange. Äntli chunnt der Ueli fürs Schloss un lot si amälde, er heb Öpfel, wo dTochter gsund mache, wenn sie dervo ässe tüei. Das het de Chönig grüseli gfreut, und er lot der Ueli vor sich cho. Und dä het fast nit möge gwarte, bis er het dörfe sy Chratte ufs Chönigs Tisch leere. Aber o häje! won er ufdeckt, so het er für Öpfel Fröschebäi im Chratte, wo no zabblet händ. Drob isch der Chönig galgemässig ertaubet, het dNase zämme gchlemmt und schnarzt: «Wart, du Sapperlottsbueb du, i will der! » — und loht ne mit Schimpf und Schand zum Hus us jage.

Won er häi cho isch, so verzellt er em Ätti, wies em gangen isch. Do schickt der Ätti der no-eltst Sohn, wo Sämi ghäisse het; aber dem isch es ganz glych gange wien em Ueli. Es isch em halt au es chlys ysigs Mandli bcho, und das het ne gfrogt, was er do i dem Chratte häig; der Sämi säit:

«Söuborst», und das ysig Mandli säit : «No, no, es sölle sy und blybe.» Won er do vors Chönigs Schloss isch cho und säit, er heb Öpfel, a dene si d Chönigstochter gsund chönn ässe, so händ sie ne nit wellen yne loh und händ gsäit, es seig scho äine do gsi und heb se füre Nare gha. Der Sämi het aber aghalte, er heb gwüss deren Öpfel, sie solle ne nummen yne loh. Äntli händs em glaubt, und füehrene vor e Chönig. Aber won er sy Chratten ufdeckt, so het er halt Söuborst. Das het der Chönig gar schröckli erzürnt, so dass er der Sämi vo syne Chnächte us em Hus het loh peutsche.

Won er häi cho isch, so het er gsäit, wies em gangen isch. Do chunnt der jüngst Bueb — dem händ sie numme der dumm Hans gsäit - und frogt der Ätti, ob er au mit Öpfel dörf goh. «Jo», säit do der Ätti, «du wärsch grad der rächt Kärli derzue, wenn die Gschide nüt usrichte, was wettisch denn du usrichte!» Der Bueb het aber nit nogloh: «E woll, Ätti, i will au goh.» — «Gang mer doch ewägg, du dumme Kärli, du muesch warte, bis gschider wirsch», säit druf der Ätti und chehrt em der Rügge. Der Hans aber zupft ne hinden am Chittel: «E woll, Ätti, i will au goh.» — «No, mynetwäge, so gang, du wirsch wol wider umme cho», git em der Ätti zur Antwort ime nydige Ton. Der Bueb isch vor Freud schier a dDieli gumpet. «Jo, tue jetz no wie ne Nar, du wirsch vo äim Tag zum andere no dümmer», säit der Ätti wieder. Das het aber im Hans nüt gmacht, und er het si i syner Freud nit loh störe. Wyls aber gly Nacht isch gsi, so het er dänkt, er wöll warte bis am Morge, er möcht hüt doch nümmen a Hof gcho. Znacht im Bett het er nit chönne schlofe, und wenn er au nes Wyli vertnuckt isch, so hets em träumt vo schöne Jumpfere, vo Schlössere, Gold und Silber und allerhand dere Sache meh.

Am Morge früeh macht er si uf der Wäg, und gly druf bchunnt em es chlys munzigs Mandli immen ysige Chläidli und frogt ne, was er do i dem Chratte häig. Der Hans git em zur Antwort, er heb Öpfel, a dene dChönigstochter si gsund sött ässe. «No, no», säit das Mandli, «es solle sättig sy und blybe.» Aber am Hof händs der Hans partu nit wöllen yne loh, denn es seige scho zwee do gsi und hebe gsäit, sie bringen Öpfel, und do heb äine Fröschebäi und der ander Söuborst gha. Der Hans het aber gar grüseli aghalte und bittet und bättet, er heb gwüss käini Fröschebäi und käini Söuborst, vo de schönsten Öpfle häig er, wo im ganze Chönigrych wachse. Won er du so ordeli gredt het, so dänke d Fürhüeter, dä chönn nit lüge, und lönd en yne; und sie händ au rächt gha, denn wo der Hans sy Chratte vor em Chönig abdeckt, so sind goldgäli Öpfel füre cho. Der Chönig het si gfreut und lot gly der Tochter dervo bringe und wartet jetz und blanget, bis men em der Bricht bringi, wie sie gwürkt hebe. Und nit langi Zyt vergoht, so bringt em öpper Bricht. Aber was mäined er, wer isch das gsi? D Königstochter sälber isch es gsi! Sobald sie vo denen Öpfle het gässe gha, isch sie gsund usem Bett gumpet.

Wie der Chönig e Freud gha het, cha me nit säge. Aber jetz het er d Tochter dem Hans nit wölle zur Frau ge und säit, er mües em zerst non nä Wäidlig mache, wo ufem trochne Land wäidliger göi as im Wasser. Der Hans isch des zfriede gsi und goht häi und verzellt, wies em gange seig. Do schickt der Ätti der Ueli is Holz zum e söttige Wäidlig go mache. Dä het flyssig gwärchet und derzue fröhlech pfiffen und gsunge. Zmittag, wo d Sunnen am höchste gstanden isch chunnt es chlys ysigs Mandli und frogt ne, was er do mach. Der Ueli git em zur Antwort: «Chelle.» Das ysig Mandli sait: «No, no, es sölle sy und blybe.» Zobe mäint der Ueli, er heb jetz e Wäidlig gmacht aber won er het wöllen yhesitze, so sinds alles Chelle gsi. Der ander Tag goht der Sämi i Wald, aber s isch em ganz glych gange wien em Ueli. Am dritte Tag goht der dumm Hans. Er schaffet und wärchet rächt flyssig, dass es im ganze Wald tönt het vo syne Schläge, derzue singt er und pfyft er lustig, wien e Vogel uf em Ast. Do chunnt wieder das chly Mandli z Mittag, wos am häisseste gsi isch, und frogt ne, was er do mach. E Wäidlig, wo uf em trochne Land wäidliger göi as uf em Wasser, und wenn er dermit fertig seig, so chöm er d Chönigstochter zur Frau über. - «No, no», säit das Mandli, «es söll e so äine sy und blybe.» Zobe, wo d Sunne z Gold gangen isch, isch der Hans au fertig gsi mit sym Wäidlig und Schiff und Gscher. Er sitzt yhe und ruederet der Residenz zue. Der Wäidlig isch aber eso gschwind gange wie der Wind. Der Chönig hets vo wytem gseh, will aber em Hans sy Tochter nonig ge und säit, dunden im Höfli häig er hundert Hase; mit dene mües er zerst no i Wald use zWaid fahre und se hüete vom Morge früeh bis zobe spot, und wenn em äine furt chöm, so chöm er dTochter nit über.

Der Hans isch des zfriede gsi, und am andere Tag am Morge früeh trybt er sy Herd uf dWäid i Wald use und passt verwändt uf, dass em käine dervo laufi. Wo aber dHase gmerkt händ, si seige jetz uf der Wäid, isch äine hüst, der ander hott, uf und furt über Studen und Stock, und im Handchehrum het me käine meh gseh. Der Hans het de ganz Tag geng nu as Chönigstöchterli müesse dänke; ad Hase het er nümme dänkt, bis sVesperglöggli im Schloss obe lütet und dWald- Vögeli in ihri Näster gfloge sind. Jetz won er sott häi fahre und käin Nagelgross vome Has gseht und em s Härz efange böpperlet, chunnt das chly Mandli wieder derhär und frogt ne, was er do tüei. He, do mües er hundert Hase hüete, dass em käine dervo lauf, und denn dörf er d Chönigstochter hürote und wärdi Chönig. - « Guet und wohl!» säit das Mandli, «do hesch es Pfyfli, und wenn der öppen äine furtlauft, so pfyf numme; denn chunnt er wieder umme.» Säits und pfödelet i d Studen yhe. Der Hans nimmt das Pfyfli und säit zuen em sälber: «Mer wänd luege, was das chönn », nimmts as Mul und spilt druf es Gsätzli. Gseht ihr jetz, wie die Hasen us allen Egge chömme go zspringe und sMandli machen um ihre Hirt umme. Sie hocken uf ihri Stumpe, händ sTälpli hinders Ohr und losen uf dMusig. Jetz fahrt er mit ne em Schloss zue. Alli hundert ufs Tüpfli sind schön kantsam voreweg spaziert. Der Chönig het es chrumms Mul gmacht, won er sen abzellt und findt, es fähli käis Bäi, und säit : «Du muesch se mörndrisch no äinisch go hüete, susch gilts nit.»

Em Chönigstöchterli zlieb het der Hans ohni Murren und Chnurre syni Hasen am andere Morge wieder zWäid tribe. Nit mängi Stund isch vergange, so chunnt e Magd vom Schloss und säit zum Hans, er söll ere gschwind e Has ge, sie heben im Schloss obe Visiten übercho. Der Hans het aber wol gmerkt, wo das use will, und säit, er gäb e käine, der Chönig chönn denn morn syner Visite mit Hasebroten ufwarte. DMagd het aber nit nogloh, und am Änd foht sie no a räsenniere, bis es em Hans afange ganz sturm im Chopf worden isch. Und er säit, guet er well ere ne Has ge, wenn sie numme afe stille seig. Und er git eren äine is Fürtüechli y ne. Aber wo sien es Schützli wyt dermit gloffe gsi isch, so pfyft der Hans, und der Has springt ere zum Schäubli use und — was gisch was hesch staubvombode — wieder zur Herd zrugg. Wos Obe gsi isch, so pfyft der Hasehirt non emol und luegt, ob alli do seige, und trybt se häi zum Schloss. Der Chönig het si bass verwunderet, wies ächt der Hans häig möge gmache, au hüt die hundert Hase zhüete, dass em käine dervo gloffen isch. Er will em aber d Tochter äineweg nonig ge und säit, er mües se morn no äinisch go hüete susch gältis nit.

Was het der Hans anders wölle mache? — SChönigstöchterli het er wölle. — Und so trybt er halt am andere Tag non emol syni hundert Hase zWäid. Unlang, so chunnt säli Magd wieder ztrappe und wott no äinisch e Has von em. Do säit der Hans, ihre gäb er e käine meh sie heb geschter scho äine gha. Aber wenn d Chönigstochter sälber chöm, so well ere ne Has ge. Das het dMagd im Schloss gsäit, und dTochter isch sälber gange. Wo dTochter cho isch, so säit der Hans, guet, wenn sie em es Schmützli gäb oder susch öppis Guets. Was het dPrinzässi anders wölle mache? Ihre Has het sie müese ha, und so spitzt sie sMüli und macht em Hans halt es Müntschi. Und er git ere ne Has is Fürtüechli yne. Und mit dem Has isch sTöchterli häi gloffe, so gschwind, as es het möge, und enanderno i dChuchi, wo der Chönig sälber scho parad gstanden isch mit eme grosse Mässer für de Has grad zmetzge, dass er ämel jo nümmen entrünni. S Chuchimäitli het ne müese ha, bis der Chönig sMässer non emol gwetzt gha het, dass es au jo guet haui. Plötzli pfyfts im Wald usse: der Has schüttlet sys Stümpli und fahrt mit syne Chläile der Jumpferen übere Buch abe — und uf und furt zum Schüttstäiloch us. Der Chönig het de hurtig gwetzt gha! Aber jetz isch nüt meh z mache gsi — as e längi Nase!

Jetz hets der Chönig afe dunkt, der Hans mües sy Tochterma wärde, do hälf e käi List und käi Lugi meh, es mües jetz sy. Aber äinisch het ers doch no wölle probiere, dä kurios Wärber abzschüssele. Und zobe, wo der Hans häi chunnt und wieder alli Hase ufs Tüpfli bringt, säit der Chönig zuen em, er gäb em d Tochter äinewäg nonig; zerscht mües er em no ne Fäderen us sVogel Gryfe Stiel bringe. Was mache?

Am andere Tag, wo dSunnen ufstoht, nimmt der Hans de Wäg under dFüess und marschiert rächt handli vorwärts. Zobe chunnt er zue mene Schloss, do frogt er um es Nachtlager, denn sälbesmol het me no käini Wirtshüser gha; das säit em der Her vom Schloss mit viele Freude zue und frogt ne, won er ane wöll. Der Hans git druf zur Antwort: «Zum Vogel Gryf.» - «So, zum Vogel Gryf, me säit ame, er wüss alles, und i ha ne Schlüssel zuen eren ysige Gäldchiste verlore: Ihr chönntet doch so guet sy und ne froge, won er seig.» - « Jo fryli », säit der Hans, «das will i scho tue.» Am Morge früeh isch er do wyter gange und chunnt unterwägs zuem andere Schloss, won er wieder über Nacht blybt. Wo dLüt drus verno händ, dass er zum Vogel Gryf wöll, so säge sie, es seig im Hus e Tochter chrank, und sie hebe  scho alli Mittel brucht, aber käis wöll hälfe; er söll doch so guet sy und der Vogel Gryf froge, was die Tochter wieder chönn gsund mache. Der Hans säit, das wöll er gärn tue, und goht wyter. Do chunnt er zue mene Wasser, und anstatt eme Feer isch e grosse, grosse Ma do gsi, wo all Lüt het müesen übere träge. Dä Ma het der Hans gfrogt, wo si Räis ane göi. «Zum Vogel Gryf», säit der Hans. «No, wenn er zuen em chömet», säit do der Ma, «so froget nen au, worum i all Lüt mües über das Wasser träge.» Do säit der Hans: «Jo, by Gott, jo, das will i scho tue.» Der Ma het ne do uf dAchsle gno und übere träit.

Äntli chunnt do der Hans zum Hus vom Vogel Gryf, aber do isch numme dFrau dehäime gsi und der Vogel Gryf sälber nit. Do frogt ne dFrau, was er wöll. Do het ere der Hans alles verzellt, dass er e Fädere sött ha us s Vogel Gryfe Stiel, und denn hebe sie imene Schloss der Schlüssel zuen ere Gäldchiste verlore, und er sött der Vogel Gryf froge, wo dä Schlüssel seig; denn seig imen andere Schloss e Tochter chrank, und er sött wüsse, was die Tochter chönn gsund mache; denn seig nit wyt vo do nes Wasser und e Ma derby, wo d Lüt mües übere träge, und er möcht au gern wüsse, worum dä Ma all Lüt mües übere träge. Do sait die Frau: «Jo lueget, my guete Fründ, s cha käi Christ mit em Vogel Gryf rede, er frisst sen all; wenn Er aber wänd, so chönned Er under sys Bett undere ligge und z Nacht, wenn er rächt fest schloft so chönned er denn use länge und em e Fädere usent Stiel schrysse ; und wäge dene Sache, won er wüsse söttet, will i ne sälber froge.» Der Hans isch des alles zfriede gsi, und schlüft unders Bett undere.

Zobe chunnt der Vogel Gryf häi, und wien er i dStube chunnt so säit er: «Frau, i schmöcke ne Christ!» - «Jo», säit do dFrau « s isch hüt äine do gsi, aber er isch wieder furt », und mit dem het der Vogel Gryf nüt meh gsäit. Zmitts i der Nacht, wo der Vogel Gryf gschnarchlet het wien es Sagiwärch, so längt der Hans use und rysst em e Fäderen us em Stiel. Do isch der Vogel Gryf plötzli ufgjuckt und säit: «Frau, i schmöcke ne Christ, und s isch mer, s heb mi öpper am Stiel zehrt.» Do säit dFrau: «De hesch gwüss träumet, und i ha der jo hüt scho gsäit, s isch e Christ do gsi, aber er isch wieder furt. Dä het mer allerhand Sache verzellt. Sie heben imene Schloss der Schlüssel zuen ere Gäldchiste verlore und chönne ne nümme finde.» - «O die Nare», säit der Vogel Gryf, «dä Schlüssel lyt im Holzhus hinder der Tür undere Holzbyg.» - «Und denn het er au no gsäit, imene Schloss seig e Tochter chrank, und sie wüsse käis Mittel für se gsund z mache.» - «O die Nare», säit der Vogel Gryf, «under der Chällerstäge het e Chrott es Näscht gmacht von ihre Hoore, und wenn sie die Hoor wieder hett, so wär sie gsund.» - « Und denn het er au no gsäit, s seig amenen Ort es Wasser und e Ma derby, dä mües all Lüt übere träge.» - «O dä Nar», säit der Vogel Gryf, «tät er nummen emol äine zmitts dry stelle, er müesst denn käine meh übere träge.»

Am Morge früeh isch der Vogel Gryf ufgstande und isch furt gange. Do chunnt der Hans underem Bett füre und het e schöni Fädere gha; au het er ghört, was der Vogel Gryf gsäit het wäge dem Schlüssel und der Tochter und dem Ma. DFrau vom Vogel Gryf het em do alles non emol verzellt, dass er jo nüt vergässi, und denn isch er wieder häizue gange. Zerst chunnt er zum Ma bym Wasser, dä frogt ne gly, was der Vogel Gryf gsäit heb. Do säit der Hans, er söll ne zerst übere träge er wöll ems denn däne säge. Do träit ne der Ma übere. Won er däne gsi isch, so säit em der Hans, er söll nummen äinisch äine zmitts dry stelle, er mües denn käine meh übere träge. Do het si der Ma grüseli gfreut und säit zum Hans, er well ne zum Dank non emol umme und äne träge. Do säit der Hans, näi, näi, er well em die Müeih erspare, er seig susch mit em zfriede, und isch wyter gange. Do chunnt er zue dem Schloss, wo die Tochter chrank gsi isch. Die nimmt er do uf d Achsle, denn sie het nit chönne laufe, und träit se d Chällerstägen ab und nimmt das Chrottenäst under em underste Tritt füre und gits der Tochter i dHänd, und die springt em ab den Achslen abe und vor em dStägen uf und isch ganz gsund gsi. Jetz händ der Vater und dMueter e grüsligi Freud gha und händ dem Hans Gschänke gmacht vo Gold und Silber, und was er numme het wölle, das händs em ge.Wo do der Hans is ander Schloss cho isch, isch er gly is Holzhus gange und het hinder der Tür under der Holzbygi der Schlüssel richtig gfunde und het ne do dem Her brocht. Dä het sie au nit wenig gfreut und het dem Hans zum Lohn vill vo dem Gold ge, wo i der Chiste gsi isch, und sust no allerhand für Sache, so Chüeh, Schoof und Gäisse.

Wo der Hans zum Chönig cho isch mit dene Sachen alle, mit dem Gäld und dem Gold und Silber und dene Chüehne, Schoofen und Gäisse, so frogt ne der Chönig, won er au das alles übercho heb. Do sait der Hans, der Vogel Gryf gäb äim so vil me wöll. Do dänkt der Chönig, er chönn das au bruche und macht si au uf der Wäg zum Vogel Gryf. Aber won er zue dem Wasser isch cho, so isch er halt der erst gsi, wo syt em Hans cho isch, und de Ma stellt e zmitts ab und goht furt, und syt do het der Chönig müese dLüt übere träge. Der Hans aber het d Tochter ghürotet und isch Chönig worde.

Aus: C. Englert Faye, Von kleinen Leuten. 102 Zwergensagen, Feen und Fänggengeschichten aus der Schweiz, Bern 1937.

Eingelesen von der Mutabor Märchenstiftung auf www.maerchenstiftung.ch